یکی از ویژگیهای فردی قابل تحسین مسئولیت پذیر بودن است که ما را به فردی قابل اطمینان تبدیل میکند. مسئولیت پذیر شدن سخت نیست! با تمرین قابل دستیابی است.
این ویژگی واقعا قابل تحسین است چرا که بسیاری از افراد با کسانی که بیمسئولیت هستند کنار نمیآیند، وظایف مختلف را به کسی میسپارند که بتوانند به او اطمینان کنند و به افراد مسئولیت پذیر اعتماد دارند. افراد مسئولیت پذیر برای انجام وظایف خود نیازی به نظارت دقیق ندارند در واقع آنها خودشان به خوبی از وظایف خود آگاهی دارند و بدون هیچ نظارت و تذکری، مسئولیتهای خود را انجام میدهند. وقتی همیشه مسئولیت پذیر باشید به مرور زمان به این صفت قابل تحسین شناخته میشوید.
قابل اطمینان بودن، احساس خوبی به ما میدهد. هم کودکان و هم بزرگسالان دوست دارند که احساس توانایی در انجام وظایف بدون تذکر و نظارت را تجربه کنند. این ویژگی، عزت نفس را در فرد تشدید میکند. کارمندانی که این ویژگی را دارند، مسئولیتها و وظایف مهمتری به آنها سپرده میشود که این مسئولیتها مقدمهای برای ارتقای شغلی است. فرد مسئولیت پذیر، بدون هیچ مشکل و مذمتی از طرف دیگران، از پس وظایف و مسئولیتهای خود بر میآید و مسئولیت شکستها و موفقیتهای خود را بر عهده میگیرد.
مسئولیت پذیر بودن کار سختی نیست. فقط کافی است در همهی کارهای خود چند دستورالعمل ساده را انجام دهید. تکتک این نکات را به خاطر بسپارید و به کار ببندید، خواهید دید که به مرور زمان به فرد قابل اطمینان و مسئولیت پذیری تبدیل میشوید.
اگر کاری را قبول میکنید، آن را انجام دهید
اگر وظایفی را که قبول کردهاید به درستی انجام ندهید و دوستان، خانواده و همکاران خود را ناامید کنید، آنها دیگر به شما اطمینان نمیکنند. تواناییهای شما زمانی جدی گرفته میشوند که مسئولیتهای خود را به درستی انجام دهید. اگر پیش از این، خودتان برای به عهده گرفتن یک مسئولیت پیشقدم نشدهاید، آن را امتحان کنید. فرقی نمیکند که این کار، نوشتن برای خبرنامهی مدرسه باشد یا شرکت در یک تیم ورزشی. این کار به شما کمک میکند تا مسئولیت پذیری را تمرین کنید، یک برنامهی روزانهی مدون و دقیق داشته باشید و به آن پایبند باشید. این تعهد و پایبندی، در جنبههای دیگر زندگی شما هم تأثیرات مثبت خود را نشان میدهد.
ثابتقدم باشید
مسئولیت پذیری شما ارزشی نخواهد داشت اگر دائم و پیوسته نباشد. در واقع شما باید برنامهی روزانهای برای خودتان تنظیم کنید که بتوانید دائم و پیوسته به آن متعهد باشید. وقتی شب امتحان ۸ ساعت مدام درس میخوانید و بعد از امتحان تا یک ماه سمت کتاب درسی نمیروید، این مسئولیت پذیری نیست. یک فرد مسئولیت پذیر کارهای خود را آهسته و پیوسته انجام میدهد، مثلا روزی یک ساعت برای مطالعهی درس وقت میگذارد. در مورد سایر مسائل نیز باید این نکته را رعایت کنید. مثلا گاهی پیش میآید که به یکی از دوستانمان نیاز داریم و هر روز با او تماس میگیریم و وقتی مشکلمان حل شد، تا مدتها از او سراغی نمیگیریم. این ثبات در کارها را باید در تمام جنبههای زندگی خود وارد کنیم حتی در روابط دوستانه.
دیگران را مقصر ندانید و مسئولیت کارهای خود را بپذیرید
مسئولیت کارهایی را که انجام میدهید، بپذیرید و سعی نکنید برای اشتباهات خود دنبال مقصر بگردید. با این کار، شما این پیام را به دنیا میرسانید که کنترل همهی بخشهای زندگی خود را در دست دارید و مسئولیت کارهای خود را میپذیرید. مثلا اگر دیر سر کارتان میرسید، تقصیر ترافیک نیست، خودتان دیر از خانه خارج شدهاید. البته باید بپذیریم که زندگی همیشه منصفانه نیست. بعضی از افراد نسبت به دیگران، زندگی و شرایط سختتری دارند. این افراد نمیتوانند از پس مشکلاتشان بربیایند مگر اینکه اشتباهات خود را بپذیرند و تغییری در زندگی خود ایجاد کنند.
دائم شکایت نکنید
اگر دائما از همه چیز شکایت کنید و دید منفی به رویدادها و تعاملات زندگی داشته باشید، با مشکل مواجه میشوید مخصوصا اگر به عنوان یک فرد غرغرو و شاکی شناخته شوید؛ کسی که از همه چیز و همه کس، از رئیس و همکارانش گرفته تا وضعیت آبوهوا و قیمت بنزین، دائم شکایت میکند و غر میزند. این کار در واقع یک شیوهی دیگر برای مقصر دانستن دنیاست. درست است که شما نمیتوانید قیمت بنزین را تغییر دهید اما این مشکل برای همه هست. اگر این قضیه واقعا شما را آزار میدهد، میتوانید یک دوچرخه بخرید و تا محل کار دوچرخهسواری کنید. اگر هر زمان که تصمیم دارید جملهای منفی به زبان بیاورید، خود را متوقف کنید و به جای آن، جملهای مثبت بگویید و خوش بینی را چاشنی کارتان کنید، طرز نگاه دیگران به شما تغییر خواهد کرد.
بهانه نیاورید
مثل مورد قبل، در هر شرایطی، عواملی وجود دارد که خارج از کنترل ماست. یک فرد بیمسئولیت، ادعا میکند که این دلایل باعث شکست او شدهاند. اما در واقع او در حال بهانه آوردن است و به طور غیرمستقیم این حقیقت را القا میکند که فرد مسئولیت پذیری نیست. یکی از رایجترین جملاتی که در این مواقع افراد به کار میبرند این است که: «میخواستم این کار را انجام بدهم اما…» همیشه مراقب نحوهی صحبت کردن خود باشید و مسئولیت کار خود را گردن بگیرید. دفعهی بعد که خواستید عذر و بهانه بیاورید، بیشتر فکر کنید و اقرار کنید که دلیل عدم موفقیتتان، کمکاری و بیمسئولیتی خودتان بوده است. یک فرد مسئولیت پذیر، دلیل اصلی انجام ندادن یک مسئولیت را پیدا و به آن اقرار میکند.
موارد دیگر که باید رعایت کنید شامل این است که صادق باشید و اشتباهات خود را بپذیرید، مسئولیتهای خود را مدیریت کنید، وظایفتان را اولویتبندی کنید،قابل اعتماد باشید، عاقلانه تصمیم بگیرید،کارها را به تعویق نیندازید،ثابت کنید که از پس وظایف خود بر میآیید.
اهمیت مسئولیت پذیری
مسئولیتپذیری بعنوان یکی از ارزشهای بنیادین انسانی، نقشی اساسی در زندگی فردی و اجتماعی او دارد. افراد مسئولیتپذیر با پذیرش پیامدهای اعمال خود، به رشد و توسعه فردی دست مییابند و جامعهای سالمتر و پویاتر ایجاد میکنند. در دنیای پیچیده امروز، مسئولیتپذیری نه تنها در سطح فردی، بلکه در تمامی ابعاد زندگی اجتماعی، سازمانی و حرفهای اهمیت پیدا کرده است.
نتایج مسئولیتپذیری در زندگی
مسئولیتپذیری در زندگی، باعث تقویت شخصیت و رشد درونی انسان میشود. افراد مسئولیتپذیر معمولاً اعتماد به نفس بیشتری دارند و توانایی مدیریت بهتر مشکلات و چالشهای زندگیشان را دارند. که چند نمونه از نتایج مسئولیتپذیری بر روی شخص عبارتنداز:
۱. بهبود روابط بین فردی:
افرادی که از مسئولیتپذیری بیشتری برخوردار هستند معمولاً در روابط خود با دیگران موفقتر عمل میکنند. دیگران بخوبی متوجه ارزش مسئولیت پذیری میشوند و در نظر آنان افراد مسئولیت پذیر جذاب تر و برای دوستی و تعامل مناسب تر هستند. همچنین خود این افراد بهخاطر تعهد به ارزشهای اخلاقی رابطه صحیحی را با اطرافیان خود پایه ریزی میکنند و با کسب اعتماد دیگران روابط پایدار و مثبتی ایجاد میکنند.
. کاهش استرس و اضطراب :
افرادی که مسئولیت رفتار و کارهای خود را میپذیرند، معمولا کمتر دچار اضطراب و استرس میشوند. چرا که آنها توانایی کنترل شرایط و عواقب تصمیمات خود را دارند و این احساس کنترل بر کارهای خود ( و نه موضوعاتی که از اختیار و توان آن ها خارج است ) به مرور باعث کاهش میزان استرس و اضطراب خواهد شد.
۳. توسعه مهارتهای تصمیمگیری:
مسئولیتپذیری به فرد کمک میکند تا تصمیمات سنجیده و دقیقی بگیرد و پیامدهای آنها را پیشبینی کند. این ویژگی باعث میشود که فرد با آگاهی بیشتری به تصمیمگیری بپردازد و با اهمیت و دغدغه بیشتری همه جوانب را بررسی کند چرا که فرد مسئولیت پذیر میداند عواقب تصمیماتش بر زندگی خودش اثر میگذارد.
راهکارهای تقویت مسئولیت پذیری
راهکارهای عملی تقویت مسئولیت پذیری را از جنبه های مختلف بیان میکنیم تا پیاده سازی این موارد هموار تر و کاربردی تر صورت بگیرد:
الف: راهکارهای کاربردی برای افزایش احساس مسئولیتپذیری در زندگی روزمره
۱. پذیرش مسئولیتهای کوچک:
قبول مسئولیتهای کوچک و افزایش تدریجی آنها میتواند به تقویت احساس مسئولیتپذیری فرد منجر شود. این راهکار به فرد کمک میکند تا بهطور گام به گام و تدریجی عادت مسئولیت پذیری را در خود ایجاد کند.
۲. برنامهریزی و مدیریت زمان:
از ساده ترین راهکارهای تقویت مسئولیتپذیری میتوان به برنامهریزی و مدیریت زمان اشاره کرد. ایجاد یک برنامه شفاف که بصورت روزانه یا هفتگی طراحی شود میتواند به شخص کمک کند تا وظایف و تعهدات خود را بدرستی مدیریت کرده و بتواند آنها را موقع انجام دهد.
۳. ایجاد اهداف شفاف و واقعگرا:
تعیین اهداف واضح و واقعبینانه به افراد کمک میکند تا مسیر خود را بدرستی شناسایی کرده و برای دستیابی به اهداف خود وظایفشان را انجام دهند و مسئولیت اقدامات خود را بپذیرند. توجه به این نکته ضروری است که این اهداف باید قابلیت اندازهگیری داشته باشند و قابل دستیابی و مرتبط با توانمندیهای فرد باشند.
. تقویت احساس خودکارآمدی:
یکی از راهکارهای تقویت مسئولیتپذیری، بالابردن حس خودکارآمدی است. خودکارآمدی به معنای باور فرد به توانایی خود در انجام وظایف و رسیدن به اهداف است. افراد با خودکارآمدی بالا معمولاً بهطور فعالانه در به انجام رساندن مسئولیتهای خود مشارکت میکنند. این حس میتواند از طریق تمرکز بر موفقیتهای کوچک و دستیابی به اهداف قابل دسترس تقویت شود و به مرور افزایش پیدا کند.
۵. تشویق به پذیرش اشتباهات و یادگیری از آنها:
یکی دیگر از عوامل مهم در تقویت مسئولیتپذیری، توانایی پذیرش اشتباهات و یادگیری از آنهاست. بهجای سرزنش یا مقاومت از پذیرش خطاها، باید افراد را به قبول اشتباهات و درس گرفتن از آنها تشویق کرد. این فرآیند میتواند به افزایش مسئولیتپذیری و بهبود عملکرد فرد در آینده منجر شود.
۶. تمرکز بر خودشناسی و توسعه فردی:
خودشناسی و درک مواردی همچون نقاط قوت و ضعف ، شرایط، محدودیت ها و امکانات فرد میتواند به افزایش احساس مسئولیتپذیری کمک کند. بدیهی است که انسان باید بصورت منظم به ارزیابی عملکرد خود بپردازد و در جهت بهبود نقاط ضعف و بهرهگیری از نقاط قوت خود تلاش کند. انسانی که خود را میشناسد و به مرحله صلح با خود رسیده و توانایی مدیریت احساسات و رفتار خود را دارد میتواند در مواقع مورد انتظار مسئولیت پذیر باشد.
ب: راهکارهای افزایش فرهنگ مسئولیتپذیری در دیگران:
به یاد داشته باشیم که نسبت به دیگران و جامعه خود مسئول هستیم و حالا که اهمیت مسئولیت پذیری را میدانیم و در جهت تقویت این ویژگی در خود تلاش میکنیم باید کمک کنیم تا زمینه ای برای تقویت مسئولیت پذیری دیگران ایجاد شود، بعنوان نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. آموزش مهارتهای زندگی از سنین کودکی:
تربیت و آموزش مسئولیتپذیری باید از سنین کودکی آغاز شود. والدین و معلمان میتوانند از طریق بازی و یا بیان داستان، مهارتهای زندگی مانند تصمیمگیری، حل مسئله، و مدیریت زمان را به کودکان بیاموزند تا مسئولیتهای خود را درک کرده و در جهت انجام آنها تلاش کنند. همچنین آموزش از طریق فعالیتهای گروهی که نیاز به همکاری و تقسیم وظایف دارد، میتواند بسیار مؤثر باشد.
. الگو بودن والدین و مربیان:
والدین و مربیان نقش مهمی در شکلدهی به رفتارهای مسئولیتپذیر در کودکان و نوجوانان دارند. ساده ترین آموزش این ویژگی زمانی است که بزرگسالان خود بهعنوان الگوهای مسئولیتپذیر عمل میکنند، در نتیجه کودکان نیز از آنها یاد میگیرند و در تصمیمات و رفتار های خود سعی میکنند مسئولیت پذیر باشند.
۳. ترویج ارزشهای اخلاقی:
مسئولیتپذیری رابطه عمیقی با ارزشهای اخلاقی مانند صداقت، تعهد، و احترام به دیگران دارد. آموزش این ارزشها به کودکان و نوجوانان میتواند به آنان کمک کند تا به اهمیت مسئولیتپذیری در زندگی پی ببرند و در برابر وظایف خود احساس تعهد کنند.