گزارش جدید ایرانبروکر از ۱۴ پلتفرم آنلاین طلا نشان میدهد این بازار همچنان با چالشهای جدی در شفافیت و کارمزد پنهان مواجه است.
بازار خرید و فروش آنلاین طلا در سالهای اخیر به یکی از بخشهای در حال رشد صنعت فینتک در ایران تبدیل شده است؛ با افزایش تعداد پلتفرمهای فعال، کاربران با گزینههای متعددی برای خرید، فروش و نگهداری طلا مواجه هستند؛ اما تعدد انتخابها همواره بهمعنای شفافیت یکسان نیست.
تفاوت در نحوهی قیمتگذاری، کیفیت خدمات، ساختار نگهداری ذخایر، فرآیندهای تحویل و میزان پاسخگویی سبب شده تا مقایسهی پلتفرمهای طلا برای کاربران با پیچیدگیهایی همراه باشد. در همین راستا، مجموعهی «ایرانبروکر» اخیرا گزارشی تحت عنوان «عیار» منتشر کرده که با هدف سنجش عملکرد بازیگران این بازار تدوین شده است.
ایرانبروکر در گزارش بررسی پلتفرمهای خرید و فروش طلای آنلاین (عیار)، ۱۴ پلتفرم فعال را براساس شاخصهایی مانند بازار و کارمزدها، شفافیت و امنیت و تجربهی کاربری ارزیابی کرده؛ نتایج بررسیهای ایرانبروکر نشان میدهد که بازار طلای آنلاین ایران همچنان با چالشهایی در حوزه یشفافیت و ساختار عملیاتی مواجه است و میان عملکرد پلتفرمهای مختلف، فاصلهی معناداری بهچشم میخورد.
معیارهای ایرانبروکر در ارزیابی پلتفرمها
براساس مستندات منتشرشده از سوی ایرانبروکر، ارزیابی پلتفرمهای طلا با هدف بررسی مستقل پلتفرمهای فعال طراحی شده و ۱۴ مجموعه را در سه بُعد اصلی «بازار و کارمزدها»، «میزان شفافیت و امنیت» و «تجربهی کاربری و پشتیبانی» مورد سنجش قرار داده است.
طبق اعلام ایرانبروکر، برای محاسبهی امتیاز از ۱۰۰، ارزیابی پلتفرمها صرفا به اطلاعات وبسایت پلتفرمها محدود نبوده و تیم ارزیاب برای جمعآوری دادههای میدانی، اقدام به ثبتنام، احراز هویت، خرید و فروش، واریز و برداشت وجه و سنجش اختلاف قیمت در پلتفرمها کرده است.
در بخش «بازار و کارمزدها»، هزینهی واقعی یک چرخهی کامل خرید و فروش علاوهبر کارمزد اعلامی اندازهگیری شده؛ در بُعد «شفافیت و امنیت»، شاخصهایی مانند وضعیت ذخایر، محل نگهداری داراییها و تفکیک حساب کاربران از پلتفرم مدنظر قرار گرفته است و در نهایت، عواملی نظیر سهولت استفاده، محدودیتهای برداشت و فرآیند تحویل فیزیکی، معیارهای ارزیابی در بخش «تجربهی کاربری و پشتیبانی» بودهاند.
ریسکهای پنهان بازار از نگاه ایرانبروکر
یافتههای گزارش ایرانبروکر نشان میدهد بخشی از چالشهای بازار طلای آنلاین در زمان فروش دارایی، برداشت وجه یا دریافت فیزیکی طلا نمایان میشود. براساس بررسیهای ایرانبروکر در برخی پلتفرمها، هزینهی واقعی معامله با کارمزد اعلامشده تفاوت دارد و بخشیاز هزینهها در قالب اختلاف قیمت خرید و فروش محاسبه میشود.
ایرانبروکر مهمترین ریسکهای شناساییشده در بازار را در چهار محور زیر دستهبندی میکند:
- ریسک خالیفروشی: طبق گزارش ایرانبروکر، برخی پلتفرمها شفافیت لازم را در خصوص تناسب پشتوانهی فیزیکی با طلای فروختهشده ارائه نمیدهند که در صورت درخواستهای همزمان کاربران برای نقدکردن داراییها، میتواند ریسکساز باشد.
- وضعیت مجوزها و نظارت: گزارش تأکید میکند که بسیاری از پلتفرمها همچنان وضعیت شفافی از نظر نهاد ناظر قانونی ندارند.
- هزینههای پنهان: براساس ارزیابی ایرانبروکر، اتکای صِرف به اعداد کارمزد در سایتها کافی نیست؛ زیرا در مواردی اختلاف قیمت خرید و فروش طلا بهگونهای است که هزینهی نهایی معامله را برای کاربر افزایش میدهد.
- چالشهای تحویل فیزیکی: دادههای گزارش ایرانبروکر نشان میدهد که تحویل فیزیکی طلا در برخی مجموعهها فرآیندی پیچیده یا با هزینههای نامتعارف ضرب همراه بوده و در عمل، دسترسی کاربران به دارایی فیزیکی با محدودیتهایی مواجه است.
ردهبندی پلتفرمهای فروش طلا بر اساس امتیازات
ایرانبروکر جدول امتیازدهی زیر را بر مبنای عملکرد پلتفرمها در چرخهی کامل معامله (از قیمتگذاری تا تسویه و تحویل) منتشر کرده؛ به گفتهی این مجموعه، اختلاف امتیازها، تفاوت در کیفیت اجرای معاملات، هزینههای پنهان و سرعت تسویه را نشان میدهد.
ایرانبروکر در تحلیل ردهبندی خود اشاره میکند که هیچیک از پلتفرمهای بررسیشده موفق به کسب امتیازی در محدودهی عملکرد بالغ و استاندارد مالی (بالاتر از ۶۰) نشدهاند. بالاترین امتیاز (ملیگلد با ۵۴٫۷) نشان میدهد که بازار در حال حاضر در سطح متوسط قرار دارد و رقابت پلتفرمها بیشتر در زمینهی بهبود تدریجی کاستیهاست تا ارائهی سیستم مالی بینقص.
طبق گزارش ایرانبروکر، سه پلتفرم صدرنشین (ملیگلد، والگلد و طلاین) فاصلهی امتیازی اندکی با یکدیگر دارند که این موضوع به مزیتهای متفاوت آنها برمیگردد؛ برای مثال ملیگلد در تجربهی کاربری و والگلد و طلاین در ساختار قیمتگذاری عملکرد بهتری ثبت کردهاند. مزیت اصلی این مجموعهها در ارزیابی ایرانبروکر، ثبات بیشتر عملکرد آنها نسبت به سایرین بوده است.
در میانهی جدول، تراکمی از پلتفرمها با امتیاز ۴۰ تا ۵۰ دیده میشود. گزارش ایرانبروکر این بخش را بهعنوان «بازار خاکستری» توصیف میکند؛ محدودهای که پلتفرمها در جذب کاربر یا رابط کاربری موفق بودهاند؛ اما در شاخصهای شفافیت یا مدیریت هزینهها نیازمند اصلاحات هستند. در پایین جدول فاصلهها افزایش یافته است و پلتفرمها با مشکلاتی در زمینهی تسویه، پاسخگویی و محدودیت در رابط کاربری مواجه بودهاند.
همچنین در زمینهی زیرساختهای تحویل فیزیکی، گزارش تأکید میکند که تنها تعداد محدودی از پلتفرمها شبکهی چندشهری قابلاتکایی دارند و در بیشتر موارد، تحویل طلا به پایتخت محدود شده است که این مسئله، نقطهضعفی در مقیاس کل بازار بهشمار میرود.
چکلیست پیشنهادی ایرانبروکر برای کاربران
در پایان گزارش، ایرانبروکر با تکیه بر دادههای بهدستآمده، به کاربران توصیه کرده است که پیشاز انتخاب پلتفرم برای معاملات طلای آنلاین، بهجای تمرکز صرف بر تبلیغات یا رابط کاربری، معیارهای زیر را مدنظر قرار دهند:
- بررسی شفافیت پشتوانه و ذخایر طلای پلتفرم؛
- اطمینان از وجود مجوزهای قانونی و وضعیت حقوقی قابل پیگیری؛
- سنجش اختلاف قیمت واقعی خرید و فروش در زمان معامله (و نه فقط کارمزد اسمی)؛
- بررسی سوابق پلتفرم در زمینهی سرعت تسویه و برداشت وجه؛
- توجه به گسترهی جغرافیایی تحویل فیزیکی و هزینههای جانبی آن؛
- ارزیابی کیفیت پاسخگویی پشتیبانی پلتفرم در زمان بروز اختلاف؛
- پرهیز از تمرکز کامل سرمایه و توزیع آن میان چند پلتفرم برای مدیریت ریسک.